هر گونه واسطه با خويشتن روبرو است ، پس بينائى و شهادت در بارهء خويشتن مستقيم و بىواسطه مىباشد . اين نتيجه از آيات شمارهء 1 و 6 و 8 روشن مىشود . نتيجهء دوم - در بعضى از آيات قرآن شهادت به معناى ميزان و ملاك و ضابطه و الگو آمده است . مانند آيهء شماره 3 و 5 و 7 در اين آيات خداوند مسلمانان را كه امت معتدل هستند ، شهداء براى انسانها و پيامبر را شهيد بر مسلمانان معرفى مىكند . معناى اين شهادت ميزان و ملاك و ضابطه و الگوى انسانيت و آرمانهاى آن مىباشد . چنان كه پيامبر اسلام ميزان بايستگىها و شايستگىهاى انسانى مسلمانان بوده و خداوند هم شاهد و شهيد پيامبر اسلام است ، بنا بر اين ، ميزان و ملاك انسانيت انسانها ، خداوند اعلا است . در اين مورد جمله اى از كانت را متذكر مىشويم كه مىگفت : « اگر بشر اعتراف ميكرد كه يك ناظر و مربى [ و به اصطلاحى كه در اين مبحث به كار مىبريم : شاهد و شهيد ] ما فوق او را تحت نظر داشته و اعتلاى او را مىخواهد ، آن وقت مىفهميديم كه اعتلا و تكامل بشرى تا چه حد والائى مىتواند برسد » . نتيجهء سوم - در رابطهء انسانها با عوامل تكامل الهى ، خود انسانها شاهد يكديگرند ( آيهء شمارهء 4 ) در اين آيه خداوند از زبان مردم با ايمان چنين مىفرمايد : « اى پروردگار ما ، به آن چه كه نازل كرده اى ايمان آورديم و از پيامبر پيروى نموديم ، ما را از گروه شاهدان ثبت فرما ) . مضمون اين گونه آيات نشان مىدهد كه به اضافهء اين كه هر يك از انسانها شاهد موجوديت و اندوخته‌ها و حالات خويشتن مىباشند . همچنين آينهء منعكس كنندهء موجوديت و اندوخته‌ها و حالات ديگر انسانها نيز هستند . عامل درونى و برونى شناخت و تفكيك حق و باطل در قرآن مجيد آياتى وارد شده است كه دو نوع عامل شناخت حق و باطل و تفكيك آن دو از يكديگر مطرح مىنمايد : 1 - عامل برونى - كتاب آسمانى